Sansaña den Sabana, het nieuwste boek van Kompader (Roy Evers)

‘Sansaña den Sabana’ bevat twee spannende verhalen waar herkenbare figuren in voorkomen. De prachtige foto’s zijn alweer van de bekende kunstenares Ariadne Faries. De redactie was in handen van de taalkundige Reginald Römer.
Het boek is te koop op donderdag 30 april (Koninginnedag) op de vrijmarkt in Punda. Bezoek de kraam van Kompader op de Sha Caprileskade ten westen van de barkjes, tegenover Plasa Jojo Correa.

Het leven van de dieren in Sabana verloopt rustig tot de dag dat Shon Dalia, de rijkste en machtigste papegaai van Sabana, sterft. Zij laat een kist met tien goudklompjes achter. In haar testament staat duidelijk vermeld wat met het goud moet gebeuren. Sabana raakt in rep en roer. Met het goud in het vooruitzicht komt de ware aard van de dieren naar boven. De gebeurtenissen in Sabana lijken verdacht veel op de wereld om ons heen.

In het tweede verhaal in het boek beleeft Shon Ka Kakalaka de schrik van haar leven, wanneer zij onderweg naar huis van haar werk twee vreemde dieren ziet. Zij lopen allebei op twee poten. Het ene dier is langer en forser gebouwd dan het andere. Alleen op hun kop hebben zij haren. Zij houden elkaar vast met de voorpoten en wrijven hun snuiten tegen elkaar. Het kortere dier met lang haar wauwelt aan een stuk door. De dieren in Sabana lachen Shon Ka uit wanneer zij vertelt wat zij gezien heeft, maar sindsdien gebeuren er zeer desastreuze voorvallen in Sabana. Hier moet een eind aan komen.

KulturA

KulturA ondersteunt projecten die de culturele infrastructuur op de Nederlandse Antillen en Aruba en de (internationale) uitwisseling versterken. Ook projecten die de uitwisseling tussen de eilanden en Nederland bevorderen en activiteiten die de internationale positie van de eilanden in de Caribische regio versterken kunnen worden ondersteund.

In april worden informatiebijeenkomsten georganiseerd op Bonaire, Aruba, Sint-Maarten en Curaçao over KulturA. Graag nodigen wij u uit voor een van deze bijeenkomsten. Er is uitgebreid gelegenheid om kennis te maken met de aanwezige fondsmedewerkers. De bijeenkomsten beginnen om 16.00 uur (ontvangst vanaf 15.30 uur) en duren tot 18.00 uur.

Bonaire
20 april: Museo Boneriano
Kaya J. van der Ree 7, Kralendij

Aruba
22 april: Archeologisch Museum Aruba
J. Irausquinplein 2a, Oranjestad

Sint-Maarten
24 april: Philipsburg Culture & Community Centre
Philipsburg

Curaçao
27 april: Teatro Luna Blou
hoek Havenstraat / De Rouvilleweg, Otrobanda

KulturA is een samenwerking van de Mondriaan Stichting, het Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst, het Fonds voor Cultuurparticipatie, het Fonds voor de Letteren, het Nederlands Fonds voor Podiumkunsten+ en het Nederlands Literair Productieen Vertalingenfonds. KulturA is een aanvulling op de reguliere ondersteuningsmogelijkheden van deze fondsen.

Meer informatie: KulturA

Moeder en zoon

‘Primu!’
Ik zat al in mijn auto toen het tot mij doordrong dat de persoon die riep mij bedoelde. Ik stapte weer uit en zag een vrouw naar de auto toelopen.
‘Primu, kunt u ons een lift geven?’
Ik stemde in zonder te vragen waar zij naartoe ging. Zij draaide zich om en riep naar iemand anders.
‘Schiet op, deze meneer geeft ons een lift.’

Toen pas realiseerde ik mij dat zij ‘ons’ gezegd had. Een jonge vent van ongeveer vijfentwintig jaar kwam aanlopen vanuit de richting van de vissershaven aan de Caracasbaai. Hij droeg een witte emmer, die kennelijk vrij zwaar was want hij helde iets naar rechts.. Ik deed de deur open aan de passagierskant en schoof de stoel naar voren. De vrouw kroop naar binnen en ging op de achterbank zitten.

‘Mama, kom eruit!’ schreeuwde de jongeman. ‘Waarom ga je op de achterbank zitten? Dat hoort toch niet. Ik moet achterin zitten. Kom eruit!’ Hij had de emmer op de grond gezet en liep boos op en neer.
‘Rustig, rustig’, zei de vrouw, ‘ik kom al, ik dacht dat jij voorin wilde zitten.’
De vrouw, ik schatte haar een jaar of vijftig, stapte weer uit en wij stonden met zijn drieën naast de auto. De witte emmer stond op de grond, gevuld met glimmende zilverkleurige visjes, masbangu’s.

‘Zal ik de emmer in de achterbak zetten?’ vroeg ik en tilde de emmer, die inderdaad zwaar was, op. De zoon kroop achterin en de moeder ging op de passagiersstoel naast mij zitten. Ik startte de auto en reed weg van de parkeerplaats van de Caracasbaai. De klok wees zeven uur en de zon stond al hoog aan de hemel. Taffi de Jongh las de honkbaluitslagen voor op de radio. De moeder keek naar mijn natte T-shirt.

‘Bent u gaan rennen, primu?’ vroeg ze.
‘Dat zie je toch’, antwoordde de zoon, ‘de meneer is helemaal bezweet, val hem niet lastig.’
‘Hou je mond, ik mag het toch zeker vragen. Hoe heet u, primu?’ Ik gaf antwoord.
‘Die naam heb ik vaker gehoord. Ik ben zelf oorspronkelijk van Boca Sami, maar ik ben daar in geen jaren geweest, ik ken er niemand meer. Het is niet meer aan mij te horen dat ik van Boca ben.’

‘Waar moeten jullie naar toe?’ vroeg ik.
‘Wij moeten naar Otrobanda,’ antwoordde de zoon. ‘Daar gaan wij de vissen verkopen, naast Artis Supermarkt. Voor twaalf uur vanmiddag hebben wij alles verkocht, de vissen brengen zeker tweehonderd gulden op.’
‘Ja, dat hoop je maar. Die vissers zijn grote boeven, iedere keer wordt de vis duurder. Een emmer kost al tachtig gulden, wie kan dat nu betalen. Brengt u ons naar Otrobanda, primu?’
‘Zo ver kan ik niet komen, ik moet naar het werk. Ik zet jullie af op Saliña, daar kunnen jullie de bus nemen.’

Het verkeer liep vast op de Caracasbaaiweg, ik remde om een auto een kans te geven.
‘Dat moet u niet doen, meneer,’ zei de zoon ongeduldig, ‘zo komen wij niet vooruit, u moet niemand een kans geven.’ Hij keek naar rechts en merkte dat het autoraam opengeschoven kon worden.
‘Geweldig, meneer, u had eerder moeten zeggen dat het raam open kan.’ Hij stak zijn hoofd naar buiten en floot naar twee Colombiaanse meisjes die bij de bushalte stonden. ‘Alle Spaanse meisjes zijn mooi, meneer, vindt u niet?’

Het bleef een poosje stil. De moeder keek naar mij vanuit haar ooghoeken.
‘Waarom kan ik geen goede man krijgen, primu? Wat scheelt er aan mij, ik zie er toch niet onaantrekkelijk uit? Ik wil ook in zo’n mooi huis wonen als dat daar. U bent zeker getrouwd, primu?’

Ik zette ze af op Saliña ter hoogte van bakkerij Majestic. Zij stapten uit, pakten de witte emmer op en stopten de auto achter mij. Zij waren mij alweer vergeten.

K.

Konosé bo Isla 2009-04: Politieke geschiedenis

Dr. Moises Da Costa Gomez en Dr. Efrain Jonckheer zijn de twee meest prominente figuren in de politieke geschiedenis van de Nederlandse Antillen.

Dr. Moises Da Costa Gomez was onder het volk bekend als Dòktor.

Dr. Moises Da Costa Gomez i Dr. Efrain Jonckheer ta e dos figuranan mas prominente den istoria polítiko di Antia.

Dr. Moises Da Costa Gomez tabata konosí den boka di pueblo komo Dòktor.



Vraag: Wat was de koosnaam van Dr. Efrain Jonckheer in de volksmond?

Pregunta: Kiko tabata e nòmber di kariño di Dr. Efrain Jonckheer den boka di pueblo?


Sluitingsdatum: zondag 3 mei 2009

Prijs: een cadeaubon van Delifrance.

Sponsor: Datelnet n.v.

(Het inzenden van het antwoord op de prijsvraag gebeurt via e-mail:

revers@cura.net

of door een reply op de door U ontvangen mail van Learnforfun. De winnaar wordt door loting bepaald uit de goede inzendingen.)

Konosé bo Isla 2009-03: antwoord

Antwoord: Markoni of Markonia

Er zijn 8 inzendingen, waarvan 5 goed:

Erich Rene
Reginald Römer
Leendert J.J. Pengel
Papi La Reine
Yolanda Chakoetoe – Trotman
Regina van der Biest
Mayra Griejaloe
Ethel Mercera-Schoobaar

Iedereen bedankt voor het meedoen.

De winnares is Regina van der Biest

Kennis

Het enige dat ik met zekerheid weet is dat ik niets met zekerheid weet.

Socrates

NL

kijk ons dushi Kòrsou
regengroen
vruchtbaar land

en daarboven

de hemel is blauw
prenataal blauw
ons wacht de geboorte van NL

op weg naar meer geluk
een kwestie van doen
niet gelaten
alles laten
voor wat het is

onafhankelijkheid is verandering
autonoom is geen droom

15 mei: panta rhei

alles stroomt, alles in wording
in het licht van NL (Nieuw Land)

Frans Kapteijns [frans.kapteijns@home.nl]

Schrijven is schrappen

Lambik heeft een viszaak geopend en plaatst een bord bij de ingang van de winkel.

HIER
VERSE
VIS
TE KOOP

Jerom komt net langs en merkt op:
‘Hier? Hoezo hier? Je winkel staat niet ginder.’
Lambik geeft hem gelijk.

VERSE
VIS
TE KOOP

Sidonia kijkt toe en mompelt als hij klaar is:
‘Te koop? Niemand verwacht dat je de vis weggeeft.’
Lambik zucht.

VERSE
VIS

Suske komt aanhuppelen.
‘Vers? Hebt u ook bedorven vis?’
Lambik schrapt.

VIS

Suske wenkt Wiske. Zij kijkt in de etalage en zit de vissen liggen op ijs.
‘Vis? Dat zie ik toch?’

De vrije val

Een vallend lichaam nadert de aarde sneller naarmate het dichter bij de grond is, omdat het zich verheugt in het weerzien met zijn Schepper.

Aristoteles, Metafysica

African Kid

When I born, I black
When I grow up, I black
When I go in sun, I black
When I scared, I black
When I sick, I black
And when I die, I still black

And you white fellow
When you born, you pink
When you grow up, you white
When you go in sun, you red
When you cold, you blue
When you scared, you yellow
When you sick, you green
And when you die, you gray

And you calling me colored?

(Thanks to Raichel Virginie for sharing)

Gewoon hard werken

De charme van Curaçao toont zich al bij het ontbijt. Je staat zaterdagochtend vroeg in de rij in de Nieuwe Markt om bij Morena en Poppy een broodje te bestellen en je wordt aangesproken door de klant die achter je staat.

‘Het wordt een warme dag vandaag meneer, het is pas zeven uur en de zon staat al hoog aan de hemel. En alles wordt duurder, de gewone man houdt geen cent meer over. Wie kan dat allemaal betalen? Water, elektriciteit, gasoline, alles wordt duurder en de overheid staat dit allemaal toe. Begrijpelijk ook want zij hoeven zelf niets te betalen, alles krijgen zij gratis.’

Ik hoef alleen maar te knikken om de conversatie gaande te houden. Zijn mobiele telefoon gaat, zo te horen plaatst iemand een bestelling. Hij herhaalt steeds wat de persoon aan de andere kant van de lijn zegt, maar schrijft niets op. Dat wordt dus ruzie straks. Ik merk niet dat ik aan de beurt ben.

‘Een broodje zoutvlees met een beetje peper, dushi?’ vraagt Morena.
Morena snijdt de broodjes en Poppy schenkt koffie en thee in en rekent af. Zij staan met hun tweeën al twintig jaar op dezelfde plek in de Nieuwe Markt belegde broodjes te verkopen, elke dag behalve op zondag. Iedere dag staat er een lange rij klanten bij hun kraampje geduldig te wachten, eind van de maand is de rij iets langer. Morena herkent ieder gezicht en weet welk broodje bij welk gezicht hoort. Op de tafel staan wel twintig potten, je kunt van alles op brood krijgen: kip, rundvlees, karbonade, salades, zoutvlees, gebakken vis, bakkeljauw, bokking, advocaat. Combinaties zijn ook mogelijk: een broodje met advocaat en zoutvlees.

In de rij staan dames die in de winkels in Punda werken. Zij zien er allemaal netjes en verzorgd uit, mooie jurken en nette kapsels. Een enkeling heeft een strakke spijkerbroek aan die haar stevige billen, kenmerkend voor het negroïde ras, accentueert. Een genot voor het oog. En ook voor de neus, want allemaal gebruiken zij dure parfums.

‘Kruidenthee zonder suiker?’ vraagt Poppy. ‘Hoe gaat het met de kinderen, komen zij met vakantie?’
Zij verwacht geen antwoord, want zij heeft de thee al ingeschonken en is bezig met een andere klant. Iedere week vraagt zij naar de kinderen. Ik hoef niet meteen te betalen, pas als ik het broodje en de thee op heb. Het privilege van een vaste klant. Ik mag ook plaatsnemen op het bankje dat zij clandestien onder de tafel heeft geschoven. Ik reken af, vier gulden vijftig. Voor dat bedrag koop je in Nederland een reepje chocola, geen ontbijt.

Er staan nog meer kraampjes met etenswaar. Een mevrouw zit achter een tafeltje vol thermosflessen. Zij verkoopt pap. Havermoutpap met kaneel en veel suiker en ook gortepap (puspas). Naast haar verkoopt een mevrouw taart en Curaçaose lekkernijen. Haar tafel met taarten zou je eerder op een Heilige Communiefeest verwachten. De stukjes taart gaan als warme broodjes.

Wat hebben al die vrouwen met elkaar gemeen? Allemaal moeten ’s ochtends vroeg opstaan. Om vier uur of misschien zelfs om drie uur, om eten te koken, pap te maken, taart te bakken. Zij moeten op tijd in de markt zijn om alles uit te stallen. Zij moeten vriendelijk zijn en hun klanten snel helpen. ’s Middags moeten zij alles opruimen en afwassen. Zij moeten inkopen doen, transportkosten betalen en iets overhouden voor hun onderhoud.

Zij hebben ook met elkaar gemeen dat zij nooit van microbusiness gehoord hebben of van microlending. Zij werken gewoon hard en letten op de centjes. Misschien is dat het wel wat op de cursussen voor kleine ondernemers onderricht moet worden. Boekhoudcursussen en computercursussen zijn nooit weg natuurlijk, maar dat is niet de essentie. Ik heb veel karretjes op straat gezien die verse sinaasappelsap verkochten en die na een tijdje weer verdwenen zijn, zo ook hotdogkarretjes en nu vruchtensapkarretjes (batido). De vrouwen in de Nieuwe Markt staan er al twintig jaar.

K.

NOSTALGIA

wat trekt me zo aan
in dit gebied
‘t bruine van mensen
‘t blauwe van de zee
de leguaan, een pelikaan
of de van oorsprong Afrikaan
nee, dat is het niet

dat is het niet alleen

is het de kleur
en de geur
van de keuken
en van de Isla-rook
ja, dat is het ook

is ‘bon’ Papiaments
voor mij een wens
ja, zeker als mens

alle herinneringen
wil ik bezingen
op muziek van tumba
mazurka of de wals
maar de ritmische patroontjes
komen nooit als echte kloontjes
en het wordt dan vals

al is mijn bloed bourgondisch
vaak sneller aan ’t stromen
in dromen
van overvloed
aan ‘kalor’ en ‘amor’
ik ga soms aan mezelf teloor

is het de kwinkslag naar het leven
het ongerept behept zijn
met humor, puur natuur
(een lach van wel een uur)

dit alles is cultuur

een beetje mijn cultuur
om te strelen
en te delen
niemand pakt dat van me af.

Frans Kapteijns [frans.kapteijns@home.nl]

Vrouwen en literatuur

Willemstad – In het kader van de maand van de literatuur en van het Jaar van de Cultuur organiseert de Fundashon pa Planifikashon di Idioma (FPI) in samenwerking met Landhuis Bloemhof een literaire talkshow: Vrouwen en literatuur. Dit evenement zal op zaterdag 21 maart plaatsvinden tussen 10 uur ‘s morgens en 1 uur ‘s middags in de tuin van Landhuis Bloemhof. De Openbare Bibliotheek zal een kleine tentoonstelling verzorgen over de deelnemende auteurs. Daarnaast zijn er andere kunstwerken in de zalen van Landhuis Bloemhof te bewonderen.

Gastvrouw Diana Lebacs zal praten met vrouwelijke auteurs van allerlei generaties. In vier sessies zal Lebacs steeds twee of drie auteurs interwiewen, waaronder Maria Diwan, Liane Maal, Gladys do Rego (60 tot 80+), Mimi Cordilia, Bernadette Heiligers, Iona Taylor (40 tot 60 jaar), Nifa Ansano en Mishenu Osepa-Cicilia (20+). Alle auteurs zullen ook iets uit hun werk voordragen. En als kroon op het geheel zullen Judith Hooi en Laura Quast een paar van hun verhalen vertellen.

Behalve de verschillen in generaties en leefijd, is er nog meer variatie: bekende auteurs naast debutanten, verschillende stijlen en soorten tekst, die over indringende onderwerpen gaan als vrouwenrechten, hoogtepunten in de Curaçaose (vrouwen)literatuur, vrouwelijke auteurs, lezers en personages; liefde, passie, relaties met ouders en geliefden; vaderlandsliefde; de wereld van kinderen en jongeren, normen en waarden; misbruik, incest en huiselijk geweld.
De diverse uitgevers als FPI, Fundashon Sembra Buki, Kas di Kultura en Poetic Colours zullen ook vertegenwoordigd zijn.

Na elke sessie zal de jonge kunsternares Chardienne Girgorie gezongen poëzie ten gehore brengen, begeleid door gitaarmuziek. De groep Dolce Musica met Martha van Bergen (viool), Ilya Huang (piano) en Judy Sprock (kwarta) zal Antilliaanse muziek spelen. En natuurlijk zijn er hapjes en drankjes verkrijgbaar. Iedereen is van harte welkom. Landhuis Bloemhof ligt aan het begin van de Santa Rosaweg, en men kan parkeren bij Tap maar in.

Voor meer informatie kunt u bellen naar 8691166 of mailen naar: i.statia@fpi.an

DILEMMA

waar woeste zeekracht
dondert op de Noordrots
zuigt Chus Octopus
zich vacuüm

kon ik maar verstenen

bij al het geraas
ruikt hij aas
helaas
aan een visserslijn

ben ik zo sterk
die de baas te zijn

ontgrendel ik mijn nappen
dat zul je snappen
dan word ik zelf aas

dit is mijn dilemma:

kies ik voor het hapje
dan hang ik aan de lijn
kiezen voor een napje
zal ook dodelijk zijn.

Frans Kapteijns [frans.kapteijns@home.nl]

LUNA DI LITERATURA I BUKI PA CHIKITIN

Servisio pa Komunikashon i Informashon ta partisipá ku ya
pa di kuater aña konsekutivo, fundashon Biblioteka Públiko Kòrsou, ta selebrá
luna di buki pa chikitin.

Den aña di kultura a skohe luna di mart komo luna di literatura i esaki ta kuadra kompletamente ku e luna di buki pa chikitin kaminda fundashon Biblioteka Públiko ke pone mas énfasis riba importansia pa mucha kuminsá anda ku buki for di tempran.
Den kuadro di luna di literatura i tambe luna di buki pa chikitin, sra. Gezaghèber Lizanne Dindial a konta un kuenta pa e alumnonan di Kermit Peuterschool i asina duna inisio na e luna di literatura. Gezaghèber a gosa inmensamente di e interkambio ku e muchanan i e chikitinnan.

Pa medio di esaki e promé mandatario ta aportá na e proseso pa traha riba un aktitut positivo pa ku buki i lesamentu serka e chikitin. Ta den e fase promé ku lesa aki, ta lanta amor i interes pa buki.


Riba e portrèt por mira Gezaghebber sra. Lizanne Dindial ku ta konta un kuenta na e muchanan di Kermit Peuterschool.

Konosé bo Isla 2009-03: Telecommunicatie

Hierboven ziet u een oude foto van het Brionplein, met op de achtergrond de telecommunicatiemasten van Radio Holland in het Riffort. Vroeger hadden de telefoonmasten ook zo’n vorm.

Vraag: Hoe werden de telefoonmasten vroeger genoemd?

Aki riba bo ta mira un potrèt bieu di Brionplein ku master di Radio Holland den fondo. Ántes master di telefon tabata tin mes forma.

Pregunta: Kon tabata yama master di telefon ántes?

Sluitingsdatum: zondag 5 april 2009

Prijs: een cadeaubon van boekhandel Mensing.

Sponsor: Datelnet n.v.

(Het inzenden van het antwoord op de prijsvraag gebeurt via e-mail:

revers@cura.net

of door een reply op de door U ontvangen mail van Learnforfun. De winnaar wordt door loting bepaald uit de goede inzendingen.)

Konosé bo Isla 2009-02: antwoord

Antwoord: Warapa

Er zijn 36 inzendingen, waarvan 33 goed:


Maikel Bergland
Imo Rosario
Erich Rene
Elfride Osepa
Papi Lareine
J.T. Emers
Edward Nahar
Verna Lopez
Josephine Barbolina
Max Martina
Erwin Sophia
Jules Marchena
Ethel Mercera
Juwelries, Sahaira
Nuelette Adams
G. Jukema
Virlene de Lanoy
Solange Nijdam
Modianne Cathalina
Yolanda Chakoetoe
Da Costa Gomez, Angelique
Regina v/d Biest
M. Griejaloe
Daisy Mogen
Reginald
Carol Dick
Flavia Vasco de Sousa
Jefka Alberto
L.J.Chr. Dee
Joan Augusta
Clara Hooi
Frans Kapteijns
Niels Augusta
L. Blijden
Levens, Norman
Ini Statia

Iedereen bedankt voor het meedoen.

De winnaar is Maikel Bergland

leven

in de ruwgekalkte voorzaal
van een huis in Jan Doret
aan de voet van Veeris
zag ik een totèki aan de wand

omhoog gaan
tropisch traag
en dan plots bliksemsnel
happen naar de prooi
waarna 10 seconden als dood
turend naar de volgende hap

ruimtewandelaar en dinosaurus
reiziger in hagedissenpak
tussen web en rag
op zoek naar leven

Frans Kapteijns [frans.kapteijns@home.nl]

Sino

Bon dia, bon tardi, bonochi
aki ta papia Wan Pueblo
un humilde serbidor
no ta kos di kanta makamba
pero ku dòsplaka di sintí.

Ata tin ku bai vota atrobe
e biaha akí ta sí o nò
esun opshon ta hulandes ta bin manda
e otro opshon ta latino ta bin manda.

Mi kasá a bisa mi keda afó
no hasi kos di trimintí
no hinka mi boka aden
no hasi kos di mi koló.

Sabínan sa kiko nan ta hasi
hendenan studiá tin den komishon
ke men mihó bo bai kap e palu di apeldam
ku tur santu di dia ta susha kurá.

Pero ta mi derecho
asta ta mi deber
pa ekspresá mi opinion
mester bin un di tres opshon
kaminda nos mes lo bai manda
esta opshon SINO.

Kompader

Karnaval 2009

Caché


Shirley

De stappenteller

Angandi, mijn overgrootmoeder, liep elke dag, behalve zondag, van Montaña Abou naar Pietermaai om de hele dag voor Shon Huppeldepup te strijken en het huishouden te doen. Zij vertrok om vier uur in de ochtend met een bundel kleren op haar hoofd en liep via de Seru Loraweg en Saliña naar de stad. ’s Middags keerde zij weer te voet terug.

Dit heb ik van horen zeggen, maar wat ik mij van Angandi herinner, is dat zij plankmager was en op haar negentigste nog kaarsrecht liep. Zij was aan het dementeren, elke dag pakte zij haar bundel kleren en maakte zich klaar om te vertrekken. Heel vaak moesten wij haar terughalen, helemaal op het veld van Montaña Abou, waar nu de volkswoningen staan. Zij was de hele dag in het weer en kon geen moment stil zitten. Zij stierf op hoge leeftijd en ik kan mij niet herinneren dat zij ooit ziek was. Dit waren andere tijden.

Tegenwoordig is bewegen een cult geworden. Er worden beloningen in het vooruitzicht gesteld om de mens van zijn stoel af te krijgen. Gezondheidsorganisaties organiseren campagnes voor bedrijven en individuen om in groepsverband een paar stappen te lopen. Wie volhoudt wordt in de bloemetjes gezet. Bedrijven organiseren voor hun werknemers wandeltochten van een half uur, gezonde lunchmaaltijden, gematigde fitness programma’s, gratis of voor de halve prijs, en de werknemer die aan alles meedoet wordt uitgeroepen tot held.

Desondanks klagen de overheden van alle westerse landen dat de kosten van de gezondheidszorg de pan uitrijzen en dat het gebrek aan beweging de grootste boosdoener is. Het is aangetoond dat de zogenaamde welvaartsziekten zoals hoge bloeddruk, hoge cholesterolgehalte, suikerziekte en zelfs bepaalde vormen van kanker bevorderd worden door een zittend leven. Commissies ter bestrijding van obesitas worden opgericht en bemand door te dikke leden. Volksvertegenwoordigers geven niet het goede voorbeeld en zo ook bij ons op Curaçao.

Het is mode om vanaf een bepaalde leeftijd zich in gesprekken zorgen te maken over zijn of haar gewicht en lichaamsomvang (een grote hangbuik bij mannen en te dikke billen bij vrouwen) en om allerlei akelige diëten uit te proberen. Op feestjes worden met een vies gezicht hapjes geweigerd en aanstellerig ‘gewoon’ een glas water uit de kraan besteld. Vaak zonder zichtbare resultaten en je hoort ze klagen: ik eet niets en toch kom ik aan. Vanuit het oogpunt van de fysica natuurlijk je reinste onzin, er bestaat nog zoiets als het materiaalbalans. Ieder pondje gaat door het mondje.

Naast het materiaalbalans, bestaat ook het energiebalans. Je valt alleen af wanneer je meer energie verbruikt dan dat je inneemt. Bij het uitvoeren van je normale dagelijkse werkzaamheden verbruik je energie. Een volwassen man verbruikt gemiddeld 2500 kilocalorieën per dag en een volwassen vrouw gemiddeld 2000 kilocalorieën. Een lekkere stobá met rijst in de Oude Markt tussen de middag is algauw 1500 kcal, twee biertjes 250 kcal en een kop koffie 50 kcal. Zo’n lunch komt dus op een totaal van 1800 kcal. Als het avondeten in orde van 1200 kcal is en het ontbijt 500 kcal, dan is je intake die dag 3500 kcal. Bij een man 1000 kcal teveel. Bij een vrouw laten wij de biertjes weg en een boterham minder, en dan komen wij ook uit op 1000 kcal teveel. Die overtollige calorieën worden opgeslagen in de vorm van vet, een reserve voor slechte tijden.

Wat nu? Die overtollige 1000 kcal moeten verbruikt worden. Dit kan alleen door extra lichaamsactiviteit te ontplooien, bijvoorbeeld wandelen. De moderne mens heeft daar hulp bij nodig. Daarvoor is er een apparaatje op de markt gekomen: de stappenteller. De theorie is dat een persoon tienduizend stappen per dag moet afleggen. Bij een normale lengte en normale stappen komt dit neer op 7.5 km per dag, voor de meeste mensen niet weinig. Een man verbruikt bij het afleggen van 7.5 km gemiddeld 650 kcal en een vrouw 500 kcal. Die tienduizend stappen zijn dus niet toereikend. Meer stappen zitten er niet in. Dan toch maar een happenteller?

K.

Mijn valentijntje

Zal ik je gezellig in de luren leggen, mijn schat?
Nee, ik heb liever dat je mij een loer draait,
een lekkere, stevige loer.
Een loer zal ik je draaien,
recht voor je raap, mijn duifje.
Als je maar niet onder mijn duiven schiet.
Nee, hoor, recht in de roos,
een roos is een roos is een roos.
Zal ik jou bij de lurven pakken?
Nee, niet doen, hou op, laat los.
Wat flauw, ik ben toch jouw valentijn?
Jij bent mijn valentijntje, kom maar in mijn palankijntje.

K.

Valentine cadeau van Radio Paradise

Chapo Sapu

Chapo, un sapu gordo i rondó
di edat madurá
un tata di famia respetá
tin tres dia sin bini kas.

Esaki nunka no a pasa
e sa keda un dia fo’i kas
ora ku e kue mondi ku Enriki
pa bai kanta den orkesta di kriki
antó didia abri nan den mondi
pone ku nan no por krusa Sabana
i kue kaminda pa kas
pa nan no bin resultá
riba tayó di Shon Ki Kinikini
o den wea di Wa Warawara.

Bisiñanan ta bisa ku
Yubi Chuchubi a kanta
ku Chapo den mondi di mansaliña
a topa un dori mashá bunita
un hobensita ku wowo grandi
antó ku Chapo ta lokamente enamorá .

Chepa, kasá di Chapo, ama di kas desente
ku no ta bai niun kaminda
mama di dies kriatura
pa kolmo tur dies ta muhé
no ta den asuntu di redu
i no a kere loke Yubi a laga sa.

Pero pa su sorpresa
Chepa a haña notisia di Chapo
pa manda su pañanan mondi di mansaliña
pasobra ei el a topa un felisidat
ku e no konosé den Saliña.

Chepa a manda bis’é
ku si e ta asina machu
e mes bin buska su pañanan
i ku ora e dori kaba di plum’é
i santu sali for di su wowonan
e kòrda riba su kriaturanan.


Chapo a hari i a saka un prenda
ku el a kumpra ku e pago di su kanto
un kadena di oro i djamanta
kolog’é na garganta di su dori.

Mala lenganan ta bisa
ku e dori ta tuma Chapo hasi
i ku ora Chapo kue kabes pariba
e dori ta kue kabes pabou.

Un anochi Chapo a bai kanta
bou di lus di bichi di kandela
el a mira un hobensita tur na prenda
den sukú bon ganchá ku un sapu dèftu
un bista ku a lanta Chapo su sospecho.

El a puntra e weter si e konosé e hobensita
e weter a bisa ku su nòmber ta Chepita
parse ku su mama yama Chepa
e ta biba den Saliña, otro banda di Sabana
e sapu dèftu ta doño di marshe di pruga
ku ta bistié tur na prenda
basta e hasi tur loke e sapu bis’é.

Chapo a keda ketu i no a bisa nada
el a bandoná e sitio
kue e kaha di prenda di su dori
hink’é bou di su brasa
krusa Sabana un pia un pia.

Otro banda di Sabana el a bati na porta
Chepa a abri keriendo ku ta Chepita
keda boka abrí di sorpresa
Chapo a entreg’é e kaha di prenda
bira bai sin bisa un pi’e palabra.

Kompader

Bezoek